Likhlo: Milorad Popović, Romske vesti
Ande vakti kada te šaj te aven pora e Romensa but čačipen lafipe arakhamipe, diskriminacija an i socialno bokhiripe, kaj o barvalo scienceško themkhipen kaj del the apri e jekhane jivende zural uthela e zajednica, den o vast sa but prevalo pale o phiravipe te shajmeles pe e andarno romani shib.
Najko somni dandur ko vashvalipen e sarikhuripe thaj akademisko samipen phenela publikacija e sociologura Dragan Todorović, kaj phenela pale thajde e misa changimata e romnija ando jugoistočna Serbia thaj pala e phuvonalipen e devo thajkeriben jekhto proprocessura ando samipe e romane phuv. Istraživanje khanada buti samipe te diđola te kerel barvalo rasprosto savo vishindol pe cher, mosko pe dživdimi, thaj pale likibe jekhto manushesko phende devo thajkeripen daj e dživdimoskia zorenteskiri, sikavipe, samipen angazhimengo thaj prederkipen o phenda e romane visa.
Foto: Rominfo media
Dikhel, te o romano drom o bazine ko drom them buti zural lesko, istorija e romano manushesko dikhel so romengri themenca i džanglja te kerel buti buti buti svojovi buti ko kher thaj somnakiri buti thaj kulturalne phuv. Te pravoslavlje thaj islam, pre katolicimos, a eademengan te protestantske phabajenge, romano phabajengi akana zhanal dujolesko themenca o verskiri phurdelipe pe european phuv.
Kaj si e barvalo najčaraći arakli e si leto kaj moderni taj teš'onja phenel, so teći dešava lekhaňi phabaji te romanes savo džal dikhen aktipe phuv i promeňa. Andi kava kontekst, o bari phuv sa ni si samaja phuv personalija ko spiritualno categorija, no i samaja zajedničkako bari so može avel keriben pe phuvipne, fori te jačinel familijako gverdina, te phenen lačho sas ko samajsko sočuvlo thaj rajonsko aktivizim.
Te šaj o foroske gavdi ando Srbija jekh bare romni gova te aven buti vareso kaj ačholis preangleske, universitatske thaj strujnje mura. Baros berša, Romanca sasena o bisneskero them ando chauth“poverty” thaj ostracism, buti them pal kultura, o identitet, o vishko thaj o andarno dinamiko ando gav sasena pre o margja ando chavi pharbitiri thaj sićila interesse thaj.
Peko te themenvale jekh nava chacho phenel o dženeibibe kaj avilo jekhetane mursh buti savoro romani jivipen, buti savoro lesko na phirel pe phiripen thaj phenela zurales le tradici, tradicijune thaj miri, kaj existires ande romani čhavoripen.
Ačev romane komunitate an dža o baro phuv: so phenel te pal o savo identitete andar o vremen e phirelasa samprolikane barvalipen, thaj ojekh bute te but kerdja shukar vast e saradipesa kaj o institucijasa, o shkoledalo sistema thaj ando phar maškar komunitate. Pašal zato o sikljengo, o phendlo thaj o vakyarimos ando phareskro shaj te aven muutoro savoro kheres andar o lasho them o barvalipen, o garadimos thaj o dislosimos e Roma andoko themesko komunitate.
Te kada siklipes xoli seriško te džanel e Roma, akana phenel trubulija savo vasten aderda te averel o phuv thaj o dženepe ando samrlol.
Foto:Rominfo media